Chữ “nguyên” có nghĩa là là “đầu”, chữ “tiêu” có nghĩa là “đêm”. Nguyên tiêu là đêm rằm đầu tiên của năm mới. Tết nguyên tiêu được Việt hóa thành tết Thượng nguyên. Người Việt có tết Thượng nguyên vào ngày rằm tháng giêng, tết Trung nguyên vào rằm tháng bảy và tết Hạ nguyên vào rằm tháng mười.
Từ xưa, vào dịp tết nguyên tiêu, nhà vua lại cho mời các quan vào vườn thượng uyển, cùng ngắm hoa bình thơ, luận bàn thế cuộc, thật là một dịp vui vẻ trong năm. Các đồ nho cũng coi đầu xuân là lúc thỏa lòng sáng tác, thường tụ tập bên nhau để thỏa lòng văn sĩ cùng các mặc khách tao nhân. Bác Hồ cũng đã viết “kim dạ nguyên tiêu nguyệt chính viên, xuân giang xuân thủy tiếp xuân thiên”, nghĩa là đêm rằm rất đẹp và đầy sức sống. Đặc biệt, từ năm 2003, rằm tháng giêng còn được ấn định là Ngày Thơ Việt Nam, với nhiều hoạt động chào mừng khắp cả nước nhằm tôn vinh văn học nước nhà, nhất là thi ca xướng họa.
Theo phong tục cổ truyền nước ta, tháng giêng là tháng hội hè và văn hóa tâm linh cao độ. Đây là khoảng thời gian người người nô nức đi lễ Phật, lễ Thánh, lễ Tổ Tiên. Không ít đình, đền, chùa, miếu tổ chức khai hội vào dịp này với nhiều hoạt động phong phú, tạo ra một bầu không khí vừa vui vẻ, vừa đông đúc, vừa hy vọng tin tưởng, vừa thành kính sâu xa. Từ ra tết đến rằm tháng Giêng, các nhà chùa vẫn tổ chức những khóa lễ cầu cho quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, nhà nhà hưng thịnh, đất nước phú cường, theo đúng tinh thần “đạo pháp và dân tộc”. Rằm tháng Giêng cũng là ngày mà ánh sáng từ bi của Phật có pháp lực mạnh mẽ, phổ chiếu nhân gian, nên người ta vẫn nói “Lễ Phật quanh năm không bằng ngày rằm tháng Giêng”.
Đối với người dân ở các làng quê, rằm tháng giêng là dịp tri ân nguồn cội. Dù có đi đâu về đâu, làm ăn xa mấy, cũng cố gắng về quê lễ tổ, mỗi nhà thường làm một mâm cúng tổ rất linh đình. Cỗ đi họ (cỗ mang vào nhà thờ dòng họ) thường không thể thiếu gà trống, thủ lợn, bánh chưng, xôi, trầu cau và rượu. Người dân dâng lễ hết sức cầu kỳ. Những con gà được ngậm hoa, che lọng, vươn cổ, dang cánh, đủ dáng đủ kiểu, đứng trên lưng rùa làm từ củ cây chuối. Gà đi họ phải được chọn lựa kỹ càng, dáng cao, mình lớn, mào đỏ, trọng lượng từ 3kg trở lên. Các gia đình thường nuôi gà từ bé để dành cúng tổ, nếu không thì trước tết sẽ mua, mang về nuôi bằng cơm gạo của nhà trong vài tháng cho sạch sẽ, rồi đến ngày rằm mới làm thịt dâng lên. Các dòng họ còn tổ chức chấm thi và trao giải cho những mâm cỗ đẹp nhất, tạo ra một sự thi đua giữa các gia đình, qua đó dạy dỗ cháu con thấm nhuần đạo lý.
Bên cạnh lễ cúng vào ngày giỗ tổ, ngày tết nguyên đán, rằm tháng giêng và rằm tháng bảy, thì tùy theo dòng họ, thường cứ năm năm hay mười năm lại tổ chức đại lễ một lần. Đây là dịp tổng kết lại quá trình phát triển dòng tộc, rà soát, bổ sung gia phả cho đầy đủ. Trước mỗi kỳ đại lễ, các dòng họ đều có sự chuẩn bị rất chu đáo, thậm chí bắt đầu từ vài năm trước, bao gồm cả việc kêu gọi đóng góp về tài chính của các thành viên trong tộc. Đến kỳ tế lễ, phần hội có thể kéo dài tới ba ngày. Nhiều trò chơi dân gian được tổ chức vui nhộn như cầu kiều, đánh đu, cờ người, bóng chuyền, đấu vật giữa các làng hay các dòng họ với nhau. Đông đảo hậu duệ, quan khách, xóm làng sẽ tập trung vui vui chơi và tế lễ, riêng con cháu ngoại luôn được đón tiếp nhiệt tình và trọng thể. Qua dịp này, cũng là cơ hội để mọi người giao lưu, người đi xa với người ở nhà có thể gặp gỡ, nhận họ hàng thân thích, thể hiện sự đoàn kết, hưng vượng của dòng họ. Đúng là “Cả năm được rằm tháng bảy, cả thảy được rằm tháng giêng”.
Rằm tháng Giêng cũng là một dịp tốt để chúng chúng sinh, đặc biệt là với người thờ Thần Tài, sẽ mang lại may mắn.
ĐỐI VỚI NHỮNG NGƯỜI KHÔNG CHUYÊN, TÔI XIN GIỚI THIỆU BÀI KHẤN NÔM DƯỚI ĐÂY ĐỂ BẠN ĐỌC CÓ THỂ CÚNG RẰM:
Nguyên tiêu chính khí, vốn dĩ đầu xuân, nhật nguyệt sáng tròn, đất trời tụ khí. Vương lo việc nước, dân lo việc nhà, trăm họ gần xa, thiết đàn kính lễ.
Chúng con thỉnh mời:
Hội đồng Phật Thánh trông cõi Việt Nam
Thái Tuế Tinh Quân nắm quyền Bính Ngọ
Đương Niên Hành Khiển lo chuyện chúng sinh
Tứ Phước Thiên Quan nguyên tiêu ban phước
Thần Linh Bản Xứ, Chúa Đất, Táo Thần
Nội Ngoại Gia Tiên Cửu Huyền Thất Tổ
Hương đăng trà quả, chay mặn lòng thành, cung thỉnh các Ngài, giáng đàn chứng lễ.
Về tại số nhà….
Chúng con tên là…
Kính dâng lễ vật (rót nước, trà, rượu)
Hoa xuân tươi tốt, thanh khí ngập tràn, vạn vật hân hoan, nhân thần tác hợp. Trên ban quả phước, nuôi dưỡng chúng sinh, thiên đạo tuần hoàn, muôn loài hưởng phúc. Chúng con nguyện chúc, quốc vượng dân cường, trăm họ muôn phương, hòa bình hoan thái.
Hội đồng Phật Thánh trông cõi Việt Nam
Thái Tuế Tinh Quân nắm quyền Bính Ngọ
Đương Niên Hành Khiển lo chuyện chúng sinh
Tứ Phước Thiên Quan nguyên tiêu ban phước
Thần Linh Bản Xứ, Chúa Đất, Táo Thần
Nội Ngoại Gia Tiên Cửu Huyền Thất Tổ
Hương đăng trà quả, chay mặn lòng thành, cung thỉnh các Ngài, giáng đàn chứng lễ.
Về tại số nhà….
Chúng con tên là…
Kính dâng lễ vật (rót nước, trà, rượu)
Hoa xuân tươi tốt, thanh khí ngập tràn, vạn vật hân hoan, nhân thần tác hợp. Trên ban quả phước, nuôi dưỡng chúng sinh, thiên đạo tuần hoàn, muôn loài hưởng phúc. Chúng con nguyện chúc, quốc vượng dân cường, trăm họ muôn phương, hòa bình hoan thái.
Cúi xin:
Tòa Trời sáng chói, soi rõ nguồn cơn, tương trợ âm phần, gia tiên đắc phúc. Nợ nần nghiệp kiếp, trong cõi nhân sinh, Tứ Phúc Thiên Quan, phép lành hóa giải. Âm siêu dương thái, gia đạo an hòa, phước khí gần gia, lâm môn phù độ. Người già trường thọ, người trẻ thành công, sự nghiệp hanh thông, sáng bừng ngân khố.
Thiên môn địa hộ, phá mộ khơi tài, phú lộc trùng lai, kiến nghênh tài lộ. Âm trần hiển lộ, tài vận thong dong, thiên địa xa gần, nối thông tài mạch. Dọc ngang xuyên suốt, trên dưới thông hanh, chiêu khởi phúc lành, nguồn tài chân chính.
Năm tròn đầy thành tựu vẻ vang, mười hai tháng ngày ngày thắng lợi. Trên đẹp lòng trời, dưới vừa nhân thế, chúng con hiếu đễ, lễ bạc lòng thành, chư vị chứng minh, khai cung tài lộc, đắc quả sớm ngày. Muôn lời không thể nói thay, chúng con xin được chắp tay nguyện cầu.
Tổ Tiên âm đức trên đầu, Chư Thần Chư Thánh nhiệm mầu ban cho. Nông sâu biết được mà đo, trước sau thấu triệt mà lo vuông tròn. Hôm này thánh giá vàng son, Chư Tiên chư Thánh cho con quả đầy. Ơn trên bái tạ sâu dày, cúi xin kính chúc các Ngài vĩnh niên. Chư Thần, Chư Phật, Chư Thiên, Phụng long một chuyến xe loan độ trì.
Tòa Trời sáng chói, soi rõ nguồn cơn, tương trợ âm phần, gia tiên đắc phúc. Nợ nần nghiệp kiếp, trong cõi nhân sinh, Tứ Phúc Thiên Quan, phép lành hóa giải. Âm siêu dương thái, gia đạo an hòa, phước khí gần gia, lâm môn phù độ. Người già trường thọ, người trẻ thành công, sự nghiệp hanh thông, sáng bừng ngân khố.
Thiên môn địa hộ, phá mộ khơi tài, phú lộc trùng lai, kiến nghênh tài lộ. Âm trần hiển lộ, tài vận thong dong, thiên địa xa gần, nối thông tài mạch. Dọc ngang xuyên suốt, trên dưới thông hanh, chiêu khởi phúc lành, nguồn tài chân chính.
Năm tròn đầy thành tựu vẻ vang, mười hai tháng ngày ngày thắng lợi. Trên đẹp lòng trời, dưới vừa nhân thế, chúng con hiếu đễ, lễ bạc lòng thành, chư vị chứng minh, khai cung tài lộc, đắc quả sớm ngày. Muôn lời không thể nói thay, chúng con xin được chắp tay nguyện cầu.
Tổ Tiên âm đức trên đầu, Chư Thần Chư Thánh nhiệm mầu ban cho. Nông sâu biết được mà đo, trước sau thấu triệt mà lo vuông tròn. Hôm này thánh giá vàng son, Chư Tiên chư Thánh cho con quả đầy. Ơn trên bái tạ sâu dày, cúi xin kính chúc các Ngài vĩnh niên. Chư Thần, Chư Phật, Chư Thiên, Phụng long một chuyến xe loan độ trì.
Cẩn cáo! Cẩn cáo! Cẩn cẩn cáo!
Nguyễn Hoàng
Chuyên gia Phong thủy Nguyễn Hoàng là một trong những thầy dạy phong thủy tốt nhất Việt Nam, được biết đến như một Giảng sư đặc biệt, có khả năng biến những thuật ngữ phức tạp của cổ thư thành những khái niệm đơn giản trong đời sống. Chính vì vậy, chương trình “Phổ cập phong thủy vì cộng đồng” do Thầy khởi xướng đã được đón nhận rộng rãi thông qua các bài giảng online, các buổi tọa đàm trực tiếp và trên internet. Thầy là người tiên phong và có nhiều khóa học online nhất Việt Nam trên các nền tảng đào tạo trực tuyến về phong thủy. Vì vậy hàng vạn người học phong thủy, dịch lý, bát tự được thầy hướng dẫn từ cơ bản đến nâng cao, ai chưa biết gì cũng có thể học được, đã trưởng thành và đóng góp cho cộng đồng nhiều giá trị ý nghĩa.
Đăng ký kênh Youtube Phong Thủy Nguyễn Hoàng Để theo dõi các video mới nhất
Xin cảm ơn Thầy !